Lưu ký chứng khoán là gì? Thủ tục & Biểu phí MỚI NHẤT 2026

Trên thị trường chứng khoán hiện đại, việc quản lý và ghi nhận quyền sở hữu tài sản không còn được thực hiện bằng các giấy tờ vật lý mà được số hóa thông qua hệ thống lưu ký tập trung. Vậy lưu ký chứng khoán là gì, hoạt động này có vai trò như thế nào và nhà đầu tư cần thực hiện thủ tục ra sao? Hãy cùng Chứng khoán Nhất Việt (VFS) tìm hiểu chi tiết về quy trình, chi phí và những lưu ý quan trọng trong bài viết dưới đây!

Mục lục bài viết

1. Lưu ký chứng khoán là gì? Ví dụ về lưu ký chứng khoán

Trong lĩnh vực chứng khoán, lưu ký chứng khoán là hoạt động nhận ký gửi, bảo quản, chuyển giao chứng khoán và ghi nhận quyền sở hữu cho khách hàng.

Ví dụ:

Khi bạn mua 1.000 cổ phiếu của một công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. HCM (HOSE), bạn sẽ không nhận được những tờ giấy chứng nhận sở hữu riêng lẻ.

Toàn bộ 1.000 cổ phiếu đó sẽ được ghi nhận và bảo quản dưới dạng dữ liệu điện tử tập trung trong một hệ thống, và tài khoản của bạn sẽ phản ánh quyền sở hữu đối với số cổ phiếu này. Hệ thống đó chính là hoạt động lưu ký chứng khoán. Việc lưu ký chứng khoán là bắt buộc để có thể giao dịch trên thị trường chứng khoán tập trung.

2. Nguyên tắc của việc lưu ký chứng khoán

Để hiểu rõ cách hệ thống lưu ký vận hành, nhà đầu tư cần nắm được các nguyên tắc quản lý, ghi nhận và bảo vệ quyền sở hữu chứng khoán trong thị trường tập trung.

2.1. Cơ quan nào thực hiện quản lý lưu ký tại Việt Nam?

Hệ thống lưu ký chứng khoán Việt Nam được vận hành tập trung dưới sự quản lý của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC). Đây là đơn vị giữ vai trò đầu mối trong việc đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán chứng khoán trên toàn thị trường. VSDC có trụ sở chính tại Hà Nội và chi nhánh tại TP. Hồ Chí Minh.

Hệ thống lưu ký chứng khoán tại Việt Nam vận hành theo mô hình hai cấp, bao gồm:

Cấp 1 – Tổng kho lưu ký trung ương (VSDC): Là đầu mối duy nhất quản lý tập trung toàn bộ chứng khoán đã đăng ký, thực hiện các nghiệp vụ đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán cho toàn thị trường.
Cấp 2 – Các Thành viên lưu ký: Đây là các tổ chức trung gian được VSDC chấp thuận, bao gồm các Công ty chứng khoán (CTCK) và một số ngân hàng thương mại hoạt động tại Việt Nam. Các thành viên này là cầu nối trực tiếp với nhà đầu tư. Họ mở tài khoản lưu ký cho khách hàng và chịu trách nhiệm quản lý tài sản, thực hiện các lệnh giao dịch cũng như các quyền lợi liên quan cho khách hàng.

Theo quy định tại Thông tư 18/2025/TT-BTC, chứng khoán của nhà đầu tư khi lưu ký tại VSDC và các CTCK được quản lý tách biệt với tài sản của chính các tổ chức đó. Trường hợp CTCK gặp sự cố, chứng khoán của bạn vẫn được bảo toàn và có thể chuyển sang công ty khác. Đây là một trong những ưu điểm lớn của hệ thống lưu ký tập trung.

2.2. Nguyên tắc hoạt động

Hệ thống lưu ký chứng khoán được vận hành theo cơ chế tập trung, trong đó các bên liên quan phối hợp để đảm bảo việc ghi nhận, chuyển giao và thanh toán chứng khoán diễn ra chính xác, an toàn.

Cơ chế lưu ký: Nhà đầu tư thực hiện gửi chứng khoán tại CTCK (thành viên lưu ký). Sau đó, CTCK sẽ ghi nhận và quản lý trên hệ thống lưu ký tập trung của VSDC.
Tính bắt buộc: Chứng khoán muốn được giao dịch trên các sàn như HOSE, HNX, UPCOM phải hoàn tất thủ tục lưu ký trước. Đây là điều kiện cần để chứng khoán có thể mua bán, chuyển nhượng trên thị trường.

*Hệ thống lưu ký chứng khoán tại Việt Nam vận hành theo mô hình hai cấp*

3. Phân biệt chứng khoán đã lưu ký và chưa lưu ký

Không phải mọi chứng khoán đều có cùng trạng thái quản lý. Việc phân biệt chứng khoán đã lưu ký và chưa lưu ký giúp nhà đầu tư hiểu rõ khả năng giao dịch, chuyển nhượng cũng như quyền lợi đi kèm.

Tiêu chí so sánh	Chứng khoán đã lưu ký	Chứng khoán chưa lưu ký
Khái niệm	Chứng khoán được ghi nhận trong hệ thống lưu ký VSDC thông qua CTCK.	Chứng khoán chưa được lưu ký tập trung tại VSDC, thường dưới dạng chứng chỉ giấy hoặc chưa hoàn tất thủ tục đăng ký. Bản chất của các tài sản này thường thuộc về thị trường phát hành sơ cấp. Nhà đầu tư cần nắm rõ cách Phân biệt thị trường sơ cấp và thị trường thứ cấp để hiểu tại sao việc lưu ký là bắt buộc để đưa cổ phiếu vào hệ thống giao dịch tập trung (thứ cấp) công khai. Ngoài ra, chứng khoán của tổ chức phát hành đã đăng ký tại VSDC nhưng chưa được nhà đầu tư gửi vào tài khoản lưu ký tại CTCK cũng được coi là “chứng khoán chưa lưu ký” (chưa thể giao dịch trên sàn).
Hình thức tồn tại	Dữ liệu điện tử trên tài khoản lưu ký, không còn giấy tờ vật lý.	Chứng chỉ giấy hoặc ghi nhận trên sổ sách của tổ chức phát hành.
Giao dịch	Được giao dịch trên HOSE, HNX, UPCoM qua hệ thống tập trung, có VSDC và CTCK đối soát.	Không giao dịch trên thị trường tập trung, phải thỏa thuận trực tiếp và đăng ký chuyển quyền sở hữu.
Cách thức nhận quyền lợi (cổ tức, thưởng cổ phiếu, quyền mua CP)	Nhận qua VSDC và CTCK; quyền lợi tự động ghi nhận vào tài khoản.	Nhận trực tiếp từ tổ chức phát hành hoặc đơn vị được ủy quyền; nhà đầu tư tự làm thủ tục.
Tính thanh khoản	Cao, mua/bán nhanh chóng trên sàn.	Thấp, khó tìm người mua/bán, giao dịch mất thời gian.
Chi phí liên quan	Có phí lưu ký hàng tháng (thường nhỏ) và phí giao dịch, chuyển khoản.	Không có phí lưu ký nhưng có thể phát sinh chi phí lưu trữ, bảo quản, chuyển nhượng thủ công.
Rủi ro về tài sản	Thấp, tài sản được quản lý trên hệ thống điện tử của VSDC.	Cao, có rủi ro mất, hỏng, thất lạc giấy tờ sở hữu; khôi phục quyền sở hữu phức tạp.
Quy định pháp lý	Bắt buộc lưu ký tập trung tại VSDC trước khi giao dịch.	Khi cổ phiếu công ty đại chúng niêm yết hoặc đăng ký giao dịch, phải thực hiện lưu ký.

Chứng khoán đã được lưu ký

*Sổ theo dõi chứng khoán chưa được lưu ký*

4. Phí lưu ký chứng khoán hiện nay là bao nhiêu?

Phí lưu ký chứng khoán là khoản phí định kỳ nhà đầu tư trả cho việc lưu giữ, quản lý và ghi nhận quyền sở hữu chứng khoán trên hệ thống VSDC. Đây là khoản phí bắt buộc phát sinh khi nhà đầu tư sở hữu cổ phiếu, trái phiếu hoặc chứng chỉ quỹ trong tài khoản lưu ký, không phụ thuộc vào việc có giao dịch mua/bán trong tháng hay không.

4.1. Biểu phí lưu ký theo quy định Nhà nước

Phí lưu ký được tính theo số lượng chứng khoán nhà đầu tư nắm giữ thực tế trong tháng, cộng dồn theo ngày và thu vào cuối tháng hoặc đầu tháng kế tiếp. Khoản phí này được hiển thị trong mục “Nợ” trên tài khoản chứng khoán.

Biểu phí dưới đây được áp dụng theo Quyết định số 54/QĐ-HĐTV 25/08/2025 của Hội đồng thành viên VSDC, có hiệu lực từ 01/10/2025.

STT	Loại chứng khoán	Mức phí áp dụng	Ghi chú
1	Cổ phiếu niêm yết (HOSE, HNX, UPCoM)	0,27 đồng/cổ phiếu/tháng	Áp dụng cho tất cả cổ phiếu niêm yết trên các Sở Giao dịch
2	Chứng chỉ quỹ niêm yết	0,27 đồng/chứng chỉ quỹ/tháng	Bao gồm chứng chỉ quỹ ETF và chứng chỉ quỹ đóng
3	Chứng quyền có bảo đảm (Covered Warrant)	0,27 đồng/chứng quyền/tháng	Áp dụng cho chứng quyền đang lưu hành
4	Trái phiếu doanh nghiệp niêm yết	0,18 đồng/trái phiếu/tháng	– Tối đa: 2.000.000 đồng/tháng/mã trái phiếu
5	Trái phiếu chính phủ	0,14 đồng/trái phiếu/tháng	– Tối đa: 1.400.000 đồng/tháng/mã trái phiếu
6	Cổ phiếu công ty đại chúng chưa niêm yết, chưa đăng ký giao dịch	Miễn phí	Do chưa giao dịch trên hệ thống tập trung
7	Chuyển khoản chứng khoán	0,3 đồng/cổ phiếu (tối thiểu 50.000 đồng/lần, tối đa 300.000 đồng/lần/mã chứng khoán)	– Mức phí này là phí VSDC thu. Ngoài ra, từng CTCK có thể thu thêm phí dịch vụ riêng (tại VFS, phí này được tính 0,3 đồng/CP,CCQ,CW/1 lần chuyển). – Áp dụng khi chuyển chứng khoán giữa các CTCK hoặc tất toán tài khoản
8	Phong tỏa chứng khoán (đăng ký biện pháp bảo đảm)	0,05% giá trị phong tỏa (theo mệnh giá), tối thiểu 500.000 đồng/lần	Áp dụng khi sử dụng chứng khoán làm tài sản thế chấp, bảo lãnh

Lưu ý quan trọng:

Điểm khác biệt với phí giao dịch: Phí lưu ký là phí duy trì tài sản (giống như “phí giữ két”), phát sinh định kỳ hàng tháng khi bạn đang sở hữu chứng khoán. Trong khi đó, phí giao dịch (thường là % giá trị) chỉ phát sinh khi bạn thực hiện lệnh mua hoặc bán chứng khoán. Hai loại phí này là độc lập và đều do nhà đầu tư chi trả. nhà đầu tư nên tham khảo thêm tổng hợp về chi phí giao dịch chứng khoán bao gồm thuế, phí khớp lệnh, phí dịch vụ tài chính để tối ưu hóa hiệu suất lợi nhuận thực tế.
Biểu phí trên có thể thay đổi theo từng thời kỳ và chính sách của VSDC. Nhà đầu tư nên cập nhật biểu phí mới nhất trên website chính thức của VSDC (vsdc.vn) hoặc tại trang Biểu phí của Chứng khoán Nhất Việt.

4.2. Công thức & Ví dụ cách tính phí lưu ký thực tế

Hiểu rõ về mức phí là một chuyện, nhưng để hình dung một cách cụ thể nhất, dưới đây là một vài ví dụ thực tế dành cho nhà đầu tư cá nhân.

Công thức tính cơ bản nhất (áp dụng cho hầu hết nhà đầu tư cá nhân):

Phí lưu ký tháng = Số lượng chứng khoán × Đơn giá × (Số ngày sở hữu thực tế trong tháng / Tổng số ngày của tháng đó)

Lưu ý: Phí lưu ký được tính theo đơn vị “cổ phiếu”, không phải “lô” (lot). Một lô cổ phiếu trên sàn HOSE hiện tại là 100 cổ phiếu. Nhà đầu tư mới thường dễ nhầm lẫn giữa 1 lô (100 cổ phiếu) và 1 cổ phiếu khi tính phí. Hãy luôn nhớ công thức bên trên để tránh sai sót.

Ví dụ – Nhà đầu tư chỉ nắm giữ cổ phiếu (trường hợp phổ biến nhất)

Giả sử bạn đang sở hữu 2.000 cổ phiếu của một công ty niêm yết trên sàn HOSE (ví dụ: cổ phiếu Vinamilk). Biểu phí lưu ký cho cổ phiếu là 0,27 đồng/cổ phiếu/tháng.

Cách tính phí lưu ký trong tháng của bạn sẽ như sau:

Phí lưu ký phải trả = 2.000 (cổ phiếu) × 0,27 (đồng/cổ phiếu/tháng)
Phí lưu ký phải trả = 540 đồng/tháng

Minh họa thực tế: Một nhà đầu tư khác nắm giữ 10.000 cổ phiếu VCB (Vietcombank) với cùng mức phí 0,27 đồng/cổ phiếu/tháng, thì phí lưu ký hàng tháng sẽ là 0,27 × 10.000 = 2.700 đồng.

*Phí lưu ý cổ phiếu hiện nay là 0,27 (đồng/cổ phiếu/tháng)*

5. Hướng dẫn thủ tục lưu ký chứng khoán từ sổ giấy sang điện tử

Chứng khoán (cổ phiếu) từ khi mua phát hành lần đầu (IPO) hoặc từ các đợt phát hành riêng lẻ trước đây thường được cấp Sổ cổ đông hoặc Giấy chứng nhận sở hữu cổ phần dưới dạng giấy, còn gọi là chứng khoán vật chất. Để có thể giao dịch trên thị trường tập trung như HOSE hoặc HNX, nhà đầu tư cần thực hiện lưu ký, chuyển đổi từ chứng khoán giấy sang dữ liệu điện tử trên hệ thống VSDC.

5.1. Hồ sơ cần chuẩn bị

Để thực hiện thủ tục, bạn cần chuẩn bị bộ hồ sơ bao gồm các giấy tờ sau:

Giấy tờ chứng nhận sở hữu gốc (bắt buộc): Đây là Sổ cổ đông (Shareholder Book) hoặc Giấy chứng nhận sở hữu cổ phần (Share Ownership Certificate) bản chính của số cổ phiếu bạn đang nắm giữ.
Giấy tờ tùy thân (bắt buộc): Căn cước công dân gắn chip hoặc Chứng minh nhân dân còn thời hạn bản gốc (để đối chiếu) và 01 bản sao.
Phiếu gửi chứng khoán (theo mẫu): Đây là mẫu do chính CTCK nơi bạn mở tài khoản phát hành. Nhà đầu tư cần điền đầy đủ thông tin vào mẫu này. Mẫu có tên là Phiếu gửi chứng khoán và được quy định tại mẫu số 08A/LK hoặc 08B/LK dành cho khách hàng cá nhân.

Lưu ý đặc biệt cho nhà đầu tư là tổ chức: Ngoài các giấy tờ trên, tổ chức cần bổ sung:

Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (bản sao có chứng thực).
Văn bản ủy quyền cho người đi làm thủ tục.
CCCD/CMND của người được ủy quyền (bản sao).
Con dấu của tổ chức trên Phiếu gửi chứng khoán.

5.2. Quy trình 3 bước thực hiện tại CTCK

Sau khi chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, nhà đầu tư có thể thực hiện lưu ký chứng khoán thông qua CTCK theo quy trình cơ bản dưới đây.

Bước 1 – Mở hoặc chuẩn bị tài khoản chứng khoán: Nếu chưa có tài khoản, nhà đầu tư cần mở tài khoản tại CTCK là thành viên lưu ký của VSDC. Lưu ý, thông tin trên Sổ cổ đông/Giấy chứng nhận sở hữu phải trùng khớp với thông tin tài khoản chứng khoán (họ tên, CCCD/CMND). Nếu có tài khoản, cần kiểm tra và cập nhật khi cần thiết.
Bước 2 – Nộp hồ sơ tại CTCK: Nhà đầu tư liên hệ CTCK để nộp hồ sơ trực tiếp hoặc gửi qua đường bưu điện theo hướng dẫn.
Bước 3 – CTCK kiểm tra và gửi hồ sơ lên VSDC: CTCK kiểm tra hồ sơ và gửi thông tin lên hệ thống VSDC để xử lý. Thời gian hoàn tất thường từ 2 – 7 ngày làm việc (không tính cuối tuần, ngày lễ), tùy từng CTCK. Một số trường hợp có thể xử lý nhanh hơn nếu hồ sơ đầy đủ và quy trình điện tử hóa hiệu quả.
Bước 4 – Hoàn tất lưu ký và cập nhật tài khoản: Sau khi VSDC xác nhận, số lượng chứng khoán sẽ được cập nhật vào tài khoản của nhà đầu tư. Nhà đầu tư có thể kiểm tra qua ứng dụng/website hoặc nhận thông báo từ CTCK.

Hoàn tất lưu ký, chứng khoán sẽ được ghi nhận trên hệ thống VSDC và CTCK, giúp nhà đầu tư dễ dàng thực hiện giao dịch trên thị trường tập trung.

Lưu ký chứng khoán là một bước quan trọng giúp nhà đầu tư quản lý tài sản an toàn, thuận tiện giao dịch và đảm bảo quyền sở hữu trên thị trường. Việc nắm rõ quy trình, chi phí và các nguyên tắc liên quan sẽ giúp nhà đầu tư chủ động hơn trong quá trình tham gia đầu tư chứng khoán.

Nếu bạn đang tìm kiếm một nền tảng giao dịch uy tín để bắt đầu hành trình đầu tư, hãy đăng ký mở tài khoản chứng khoán tại VFS ngay hôm nay. Đặc biệt, khách hàng mới còn có cơ hội nhận ưu đãi hấp dẫn trị giá 68.000 đồng khi tham gia chương trình Khai trương Đại Cát – Nhận quà Lộc Phát tại VFS.